Tôi kinh ngạc đến ngỡ ngàng. Phải chăng nhà báo “bé cái nhầm” chứ lẽ nào một trưởng phòng điều tra kiểm sát xét xử án hình sự sơ thẩm về trị an Viện kiểm sát nhân dân tỉnh lại lý luận: Việc chuyển sang khởi tố nghi can về tội khai báo gian dối là đúng luật. Cũng theo giới chức vừa nêu thì: ngày 15-12-2008, cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố nghi can, hai ngày sau viện kiểm sát (VKS) tỉnh mới phê chuẩn. Như vậy, trong thời điểm đó nghi can là nhân chứng chứ chưa phải là bị can nên vẫn là chủ thể của tội khai báo gian dối. Việc nghi can nhận tội đã ít nhiều gây khó khăn và làm lệch hướng điều tra và hoàn toàn không có chuyện các cơ quan tố tụng né bồi thường oan bởi đây không phải là vụ án oan. Nghi can không nằm trong đối tượng được bồi thường vì đã có hành vi phạm tội. Đến giờ thì mọi chuyện đã được làm rõ ràng hết rồi, tính chất, mức độ hành vi phạm tội cũng không đến mức nghiêm trọng nữa. Thêm vào đó nghi can cũng đã bị giam giữ trong thời gian khá dài vì hậu quả của việc khai gian nên chúng tôi (VKSND tỉnh Bình Thuận) đã đình chỉ đối với tội danh này và kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền xử lý hành chính Thạo (nghi can).
Nếu quả thật thông tin vừa nêu là xác thực thì cần làm rõ lý luận mang tính chất chủ quan, áp đặt của vị kiểm sát viên bênh vực cho việc làm thiếu căn cứ pháp lý của cơ quan tiến hành tố tụng (THTT) của tỉnh Bình Thuận:
LS. Nguyễn Toàn Thiện (Đoàn Luật sư tỉnh Bình Thuận) người được chỉ định bào chữa cho bị can Thạo, rất hữu lý khi cho rằng: Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân (VKSND) tỉnh Bình Thuận nói trước thời điểm quyết định khởi tố bị can được phê chuẩn Thạo với tư cách nhân chứng là sai. Cụ thể nội dung biên bản lấy lời khai của Thạo vào ngày 15-12-2008 (hai ngày trước khi quyết định khởi tố bị can được phê chuẩn) thể hiện Thạo là bị can chứ không phải là nhân chứng... Có nhân chứng nào mà lại bị tạm giữ rồi tạm giam để lấy lời khai, Thạo bị bắt khai về hành vi của mình thì làm sao có thể là nhân chứng cho chính mình?!
Thạo cho rằng mình bị điều tra viên (ĐTV) “gài” (mớm cung) nhận tội, đến khi cơ quan cảnh sát điều tra (CQCSĐT) xác định Thạo không phạm “tội giết người” thì cần làm sáng tỏ có việc Thạo bị ĐTV “gài” hay không? Nếu có thì trách nhiệm của ĐTV ra sao? Còn không thì động cơ nào khiến Thạo khai báo gian dối để gây hại cho chính mình?! Còn bị can Bơ nữa, có phải bị ĐTV ép buộc Bơ phải “tưởng tượng” ra đồng phạm (bị can Thạo) cùng giết người với Bơ hay do có mâu thuẫn với Thạo từ trước nên đây là cơ hội để Bơ trả thù Thạo, đến khi hồi tâm, thấy làm như thế là thất đức, Bơ phản cung và xác định chỉ một mình Bơ giết vợ chồng ông Bùi Văn Mãi. Tuy Bơ vu oan cho Thạo, nhưng không bị quy kết có hành vi khai báo gian dối!
Mặt khác, pháp luật quy định rõ chỉ những người sau đây: người giám định, người phiên dịch, người làm chứng nào mà kết luận, dịch, khai gian dối hoặc cung cấp những tài liệu mà mình biết rõ là sai sự thật mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự (TNHS) về “tội khai báo gian dối” quy định tại Điều 307 Bộ Luật Hình sự (BLHS). Đối với vụ án này, với tư cách bị can, Thạo không thể là chủ thể của “tội khai báo gian dối” được.
Vả lại, trên cõi đời này chưa từng xảy ra việc một người khai báo gian dối để xác định chính mình là người phạm tội, lại là tội đặc biệt nghiêm trọng mà nếu không được giải oan, phải chịu mức án cao nhất là hình phạt tử hình được quy định tại khoản 1 Điều 93 BLHS về “tội giết người”!
Hơn nữa, theo quy định tại Điều 10 Bộ Luật Tố tụng Hình sự (BLTTHS): “...Trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về các cơ quan THTT (cơ quan CSĐT, VKSND, TAND), bị can, bị cáo có quyền nhưng không buộc phải chứng minh là mình vô tội”.
Lẽ nào “bụng làm” (ĐTV, KSV) mà “dạ chịu” (bị can Thạo)? Các cơ quan chức năng thẩm quyền cần lưu tâm xem xét vụ án một cách khách quan, sớm minh oan, bồi thường thiệt hại cho bị can Thạo theo Luật trách nhiệm bồi thường Nhà nước do Quốc Hội khoá XII thông qua ngày 18-6-2009, có hiệu lực thi hành từ ngày 01-01-2010. Trong vụ án nói trên, nhất thiết phải làm rõ trách nhiệm của ĐTV, KSV trong quá trình lấy lời khai, đề xuất việc xử lý đối với bị can Thạo. Một khi đã xác định trong quá trình điều tra người nào làm sai lệch hồ sơ vụ án, thì phải xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật.
Thẳng thắn “sửa sai” sẽ lợi đôi đường: giải oan cho người vô tội – Cơ quan, người có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng sẽ thận trọng nhằm hạn chế sai lầm đáng tiếc.
Giá như cơ quan CSĐT không nóng vội bắt tạm giam nghi can Thạo trong thời gian khá dài thì đâu phải khó xử “tiến thoái lưỡng nan” đối với vụ án.
Dẫu sao “mạng đạo” của Thạo còn hạnh thông, chứ chẳng may Bơ không chút chạnh lòng, hồi tâm nhận tội một mình, có khả năng Thạo sẽ đối mặt với mức án cao nhất là tử hình quy định tại khoản 1 Điều 93 BLHS về “tội giết người”!

Thái độ “cả vú lấp miệng em” không thể tồn tại trong nền dân chủ pháp quyền của chúng ta.

Luật sư Trần Công Ly Tao
(Phó Chủ nhiệm ĐLS.TP.HCM)